O zadomowieniu w istnieniu

“Kobiety dzieliły się na wygnanki i pomocnice w istnieniu. Mężczyźni dzielili się tak samo, tyle tylko, że pilniej skrywali swój sekret.

Zadomowione w istnieniu zdarzały się rzadko, podobnie zresztą jak mężczyźni. Może właśnie dlatego dość wcześnie zacząłem obserwować konszachty kobiet z materią. Pochłaniały mnie prawdziwe studia nad naturą dotyku, filozoficzne dywagacje nad kształtem palców, alchemia linii papilarnych, rzucająca światło na zagadkę wygnania. Dzieliłem ludzi wedle sposobu chodzenia, ruchu rąk, a przede wszystkim wedle sposobu ujmowania rzeczy. Klasyfikacje godne Linneusza! O tak, to było bardzo ważne, jak ludzie ujmują pióro, filiżankę, kartkę, nóż, bilet tramwajowy, zapałkę, jabłko, jak unoszą, przenoszą, odkładają, przysuwają, zakręcają, odkręcają, podrzucają, obracają, popychają, myją, wycierają, polerują… Dłonie i rzeczy! Subtelny balet palców! Partytury dotyku! Każdy z gestów mówił mi coś o związku duszy ze światem. Może już wtedy zacząłem się domyślać, że to, co się dzieje między nami a rzeczami jest równie ważne dla poznania naszego ziemskiego bytu jak słowa, które wypowiadamy, bo czasem w drobnym geście odsłania się ważna tajemnica człowieka.

Zachwycały mnie dziewczynki, które z ciepłym, ironicznym uśmieszkiem potrafiły położyć sobie żywego ślimaka na ramieniu, mrucząc: “ślimak, ślimak wystaw rogi, dam ci sera na pierogi…”, czego ja – podobnie jak wielu z nas – nie byłbym w stanie zrobić nigdy. Lubiłem patrzyć na kobiety piszące listy, czytające książkę, obierające jabłko albo brzoskwinię, lakierujące paznokcie czy malujące usta szminką wcale nie dlatego, że – jak mówił Ojciec- wywiązywały się ze swoich “kobiecych obowiązków”, tylko znowu- po prostu z dzikiej zazdrości. Mój podziw budzili ludzie o czułych palcach, pracujący w ciepłej zgodzie z materią: hafciarze, kaligrafowie, gotyccy kopiści, zegarmistrze, rytownicy, szlifierze, mistrzowie mikroskopijnych przestrzeni, większych od oceanu. Urzekały mnie kobiety, które z czułą i trochę bezczelną łatwością bawiły się igłą, kretonem, jedwabiem i taftą. Które się nie wściekały, że muszą coś przyszyć angielskim ściegiem, wymagającym nie tylko czułości, lecz i talentu. Które nie przeklinały, że “nie mogą nawlec tej przeklętej igły”. Kochałem obrazy Vermeera, na których kobieta, dotykając aksamitu czy jedwabiu cieszyła się porowatością, śliskością, gładkością świata, tak jakby barwna materia była domowym emblematem Wszystkiego, a cała scena alegorią radości z własnego istnienia. Bo cieszyć się z własnego istnienia to wcale nie była prosta sprawa. Niewielu to potrafiło. Bo były też Ewy żyjące w wiecznej niezgodzie ze światem. Ptasie kurczenie łokci przy jedzeniu. Ostrożne siadanie na brzeżku krzesła. Kulenie się. Strachliwe dziobanie widelcem kartofelka na talerzu. Nerwowe, pełne irytacji krojenie chleba. Jakież tam znowu były z nich delegatki natury! Instynktownie cofały rękę. Skłócone z materią, nienawistne. nieszczęśliwe. Wypędzone z istnienia. Na wiecznej emigracji. Na wiecznym Sybirze. Kuchnię odczuwały jak piekło dotyku. Spłukiwały wszystko natychmiast z dłoni, jakby w prosektorium dotknęły trupa, a przecież po prostu dotykały świata. Ich ciało było odgrodzone przerażeniem i odrazą od grzęzawiska, w którym musiały jakoś żyć – tak jak ja. Rozumiałem je dobrze.  Bo ja też miałem swój prywatny Sybir. Dlatego szukałem kogoś, kto by mnie z tego Sybiru, z tej Ziemi Egipskiej, z tego Domu Niewoli, wyprowadził, ale dość szybko pojąłem, że słowo- nawet najmocniejsze słowo poetów i teologów – jest w tej sprawie bezsilne i wygnanie można uleczyć tylko dotykiem, albo choćby i czułą obserwacją dotyku, w której ciekawość łączy się z empatią.

Prawdziwą ojczyzną ciepła były jej dłonie. Wystarczyło tylko, by te swoje ciepłe, dobre dłonie położyła na mojej dłoni, a zmieniało się wszystko. Kochałem ją i zżerała mnie zawiść, którą skrywałem głęboko. Dlaczego- pytałem siebie – nie zostałem obdarowany jak ona? Ona dostała to już w chwili urodzenia – za nic. Żadnych zasług – a takie bogactwo. Bo moja dusza – inaczej niż jej dusza- była niespokojna.

O rzeczywistym powrocie do Ogrodu Świata mogłem tylko marzyć. Nie dla psa kiełbasa. Bo ci, którzy  zostali wygnani- takie podejrzenie zrodziło się w moim sercu – zostali wygnani na zawsze i pozostaje im tylko komedia pozorów – próba zaleczenia rany plastrem teologii, wędrującej po obrzeżach herezji w poszukiwaniu obrazów i symboli, mających podobno – złudna nadzieja! – nas uzdrowić.”

Stefan Chwin, Kartki z dziennika

Kto z nas jest wygnany a kto zadomowiony w istnieniu? Co z tymi pomiędzy? Tymi, których istnienie cieszy lecz nie wystarcza? Którzy mają gdzieś w głębi poczucie, że mogłoby wystarczać, gdyby się postarać- gdyby uwierzyć, i zaufać tymczasowości? Nie patrzyć zbyt daleko przed siebie? Co z przelotnymi ptakami, które zadomawiają się tylko na chwilę, by wyruszać znów na wygnanie, szukają, i w tym poszukiwaniu znajdują radość lecz jednocześnie przeczuwają, że szczęściem jest zapuścić korzenie, wrosnąć w gniazda, że ciepło materii tuli tęsknotę i niepokój? Lecz co wtedy zrobić z lękiem, że nic nie jest na zawsze? Że nie można się przyzwyczajać, bo utracić jest zbyt łatwo, zbyt boleśnie…?